Zit het in onze genen of is het nu het milieu?

20/05/2015

Het is een oud probleem: zijn wij gedetermineerd door onze erfelijkheid (onze genen), of zijn we het product van ons milieu (opvoeding, samenleving, tradities…) Hierover werd de voorbije decennia slag geleverd, met goede argumenten aan beide kanten. Hoe langer hoe meer groeit echter het inzicht dat die twee (genen en cultuur) elkaar ook kunnen beïnvloeden. Recente pogingen om die relatie te verhelderen maken gebruik van zowel de evolutionaire biologie als ook de moderne sociobiologie. Wanneer toegepast op de mens, spreekt men van ‘gen-cultuur coëvolutie’, of ‘cumulatieve culturele evolutie’.

Bij gen-cultuur coëvolutie is cultuur een essentieel element van ons evolutionair gebeuren, dus ingebakken in de gebruikelijke genetische evolutie. Deze combinatie van genetische en culturele invloeden, over de generaties heen, is een heel andere zienswijze dan het voorbijgestreefde ‘nature-nurture’ debat. Bovendien is cumulatieve culturele evolutie ingebed in de moderne visie op groepsselectie. En groepsselectie is ook al een begrip dat sterk verschilt met vroeger. Dit maakt gen-cultuur coëvolutie een realistische hypothese, zeker voor de evolutie van de mens. Evolutionaire theorieën die enkel rekening houden met genen, kunnen niet het belang verklaren van de dynamiek van menselijk altruïsme, zoals cumulatieve culturele evolutie dat wel kan. Of, zo je wilt, je krijgt een antwoord op de vragen waarom we melk drinken en kleren dragen (als het koud is of voorgeschreven is), geestverwanten naast bloedverwanten hebben, en andere fenomenen.

Johan Mertens doceert aan de Universiteit Gent sociobiologie en ge­drags­ecologie. Geïnspireerd door talrijke discussies met studenten schreef hij een boek voor een breed publiek dat handelt over de evolutie van ons gedrag vanuit een Darwinistisch perspectief, Van zaadcel tot liefde (2006, Academia Press, Gent).

17/06/2015

Tijdens deze voordracht zal gekeken worden naar de relatie tussen de opkomst van de moderne wetenschappen en religie in de zeventiende eeuw. Als voorbeeld zullen we in enig detail kijken naar het geval van astronomie. Vaak wordt religie gezien als een remmende factor op de ontwikkeling van de astronomie, met het proces tegen Galileo Galileï als belangrijkste voorbeeld. Een andere visie meent echter dat de opkomst van de moderne astronomie niet los staat van een religieuze voedingsbodem. We zullen beide visies tegen het licht houden, aan de hand van een aantal belangrijke voorbeelden. Misschien zal dit zelfs toelaten om iets meer te zeggen over hoe we vandaag, in de eenentwintigste eeuw, kunnen kijken naar de relatie tussen religie en wetenschap.

Maarten Van Dyck is verbonden aan de vakgroep Wijsbegeerte en moraalwetenschap van de Universiteit Gent. Hij is directeur van het Sarton Centrum voor Wetenschapsgeschiedenis, en doet onder meer onderzoek naar het ontstaan van klassieke mechanica in de 16de-17de eeuw, en naar het statuut van wetenschappelijke theorieën als een realistische beschrijving van de werkelijkheid.

Waarheden en onwaarheden over straling

15/04/2015

Straling is gehuld in een sluier van geheimzinnigheid en wordt als fysisch verschijnsel door velen niet begrepen. Dat er overdracht van energie plaats heeft zonder contact tussen bron en ontvanger, zie je meestal niet! Zoals vaak het geval is, gaat onwetendheid gepaard met angst en het is dan ook niet te verwonderen dat er een hoop verwarring bestaat en onzin verteld wordt over straling! In hoeverre is zulk een vrees rationeel gerechtvaardigd? Welke soorten straling zijn er wel en welke vermeende stralingen bestaan helemaal niet? Is straling gevaarlijk en, zo ja, in welke mate? Hoe zit het met gsm’s, hoogspanningslijnen, microgolfovens, röntgenapparaten…? En wat met bruinen in de zon of onder een zonnebank? In deze voordracht wordt klaarheid geschapen en zullen een hoop misverstanden weggewerkt worden!

Walter Simons is chemicus en fysicus, eredocent van Hogeschool Antwerpen (thans Artesis-Plantijn + UA), waar hij vakken doceerde zoals thermodynamica, akoestiek, golfoptica, fysicochemie en fysica van halfgeleiders. Hij is ook lesgever astrofysica op Volkssterrenwacht Urania en lid van de werkgroep astrofysica-kosmologie.

Voedselallergieën

Van echte problemen via dieetgoeroes tot handelspolitiek 18/03/2015 Ons voedsel is nog nooit zo veilig geweest. Paradoxaal genoeg hebben vele mensen een tegenovergestelde indruk. Eén van de bezorgheden lijkt in toenemende mate voedselallergie te zijn, zoals de anti-gluten/tarwerage, recent aangewakkerd door dieetgoeroes. De politiek vereiste sinds 2005 dat de belangrijkste allergenen op de voedingsverpakking vermeld […]

Read the full article →

Self-management en chronische ziekte

Hoe patiënten zelf effectief met een chronische ziekte kunnen omgaan. 18/02/2015 De levensverwachting is in de afgelopen decennia duidelijk gestegen in westerse landen.  Helaas betekent dat ook dat mensen nu meer en langer lijden aan een chronische ziekte. Het traditionele medische model, waarbij de chronische patiënt uitsluitend afhankelijk is van medische zorg om met de […]

Read the full article →

Elke drie seconden: de wiskunde van het seksuele

21/01/2015 Als er twee zaken zijn die we niet meteen met elkaar willen combineren dan zijn dat zeker seks en wiskunde. Wat zouden die twee met elkaar kunnen te maken hebben? Nochtans, als je wiskunde bepaalt als het zoeken naar patronen en als je aanneemt dat alle menselijke activiteiten patronen vertonen, dan moet ook seks […]

Read the full article →

Wiskunde en filosofie

17/12/2014 Wellicht is filosoferen zo oud als het bewuste reflecteren over het eigen bestaan en de omringende wereld. In elke cultuur is er dan ook een of andere vorm van filosofie terug te vinden, meestal verweven met mythologie en religie. Alleen in het Westen is er iets merkwaardigs gebeurd dat ook de loop van zijn […]

Read the full article →

Autisme: de mythen en de feiten

19/11/2014 De eerste wijdverspreide wetenschappelijke beschrijving van autisme werd in 1943 gepubliceerd door Leo Kanner. Sindsdien heeft autisme een grote aantrekkingskracht uitgeoefend op onderzoekers en clinici uit diverse disciplines. Dit leidde tot vele duizenden publicaties, maar evenzeer tot een schier eindeloze stroom van informatie op het internet. Het is niet eenvoudig om hierin je weg […]

Read the full article →

De wereldbevolkingsexplosie: oorzaken, achtergronden, toekomstscenario’s

15/10/2014 Rond het jaar 1800 telde de aarde voor het eerst in de duizenden jaren oude geschiedenis van de mensheid 1 miljard mensen. In 1922 waren er dat al 2 miljard en rond 1960 3 miljard. In 2011 werd de kaap van 7 miljard mensen overschreden. Deze lezing legt uit wat oorzaken en achtergronden zijn […]

Read the full article →

Bezoek Museum Plantin-Moretus

Bij de start van het seizoen 2014/2015 organiseert het Wetenschapscafé Antwerpen een bezoek aan het Museum Plantin-Moretus in Antwerpen. Voor vrienden van het Wetenschapscafé is de vraag naar de samenhang tussen wetenschap en samenleving misschien een verrassende. We zijn zo gewoon geraakt dat er iets als ‘wetenschap’ bestaat, dat we er niet meer bij stil […]

Read the full article →