15/10/2014

Rond het jaar 1800 telde de aarde voor het eerst in de duizenden jaren oude geschiedenis van de mensheid 1 miljard mensen. In 1922 waren er dat al 2 miljard en rond 1960 3 miljard. In 2011 werd de kaap van 7 miljard mensen overschreden. Deze lezing legt uit wat oorzaken en achtergronden zijn van de ongekend intense en grootschalige bevolkingsexplosie. Cruciaal voor de toekomstige evolutie is de verdere evolutie van het vruchtbaarheidspeil – dit is het gemiddeld aantal kinderen per vrouw. De lezing gaat uitgebreid in op de voorbije en te verwachten evolutie op dat vlak. Hoe dan ook zal de wereldbevolking bij een afname van het vruchtbaarheidspeil nog een hele tijd blijven groeien omdat vooralsnog het aandeel van de bevolking dat voor geboorten zorgt hoog is. Tot slot schetst de lezing de grote lijnen van het debat over de gevolgen van de bevolkingsexplosie.

Prof. dr. Jan Van Bavel is een Belgische socioloog. Van 2005 tot 2011 was hij professor demografie en onderzoeksmethoden aan de Vrije Universiteit Brussel. Sinds oktober 2011 is hij hoogleraar aan de KU Leuven. Hij doet vooral onderzoek naar oorzaken en gevolgen van de daling van de vruchtbaarheid in Europa vanaf de 19de eeuw tot nu.

17/12/2014

Wellicht is filosoferen zo oud als het bewuste reflecteren over het eigen bestaan en de omringende wereld. In elke cultuur is er dan ook een of andere vorm van filosofie terug te vinden, meestal verweven met mythologie en religie. Alleen in het Westen is er iets merkwaardigs gebeurd dat ook de loop van zijn geschiedenis grondig heeft onderscheiden van die van andere beschavingen. Toen in het antieke Griekenland een denken op gang kwam dat tezelfdertijd gestalte gaf aan de dialectische filosofie, de formele logica en de axiomatische deductieve wiskunde, kon niemand voorzien dat die aanvankelijke speculatieve rationele wijze van denken, na welhaast twee millennia zonder enig praktisch nut, zou resulteren in een succesvolle wetenschappelijke methode die de westerse beschaving in een onvoorstelbare versnelling heeft gebracht met de schokgolven van de industrialisatie en de informatisering.

Sindsdien is er ook een innige band gebleven tussen de wiskunde en de filosofie. Nadat Descartes, Leibniz en Spinoza de rationele methode nog een flinke duw in de rug hadden gegeven, hebben zowel de filosofen van de Verlichting als de latere wetenschapsfilosofen steeds dezelfde weg blijven bewandelen. De buitengewone efficiëntie van de wiskunde om niet alleen de fenomenen van de werkelijkheid te beschrijven en te manipuleren maar zelfs bepaalde aspecten ervan te voorspellen, moet elke hedendaagse filosoof doen reflecteren over de relatie tussen het menselijke brein en de diepere natuur van de werkelijkheid waarvan het zelf een evolutionair deel is.

Rik Verhulst is hoofdauteur van diverse studieboeken en doceerde aan de Lerarenopleiding van de Karel de Grote-Hogeschool in Antwerpen.

19/11/2014

De eerste wijdverspreide wetenschappelijke beschrijving van autisme werd in 1943 gepubliceerd door Leo Kanner. Sindsdien heeft autisme een grote aantrekkingskracht uitgeoefend op onderzoekers en clinici uit diverse disciplines. Dit leidde tot vele duizenden publicaties, maar evenzeer tot een schier eindeloze stroom van informatie op het internet. Het is niet eenvoudig om hierin je weg te vinden. Dit heeft tot gevolg dat de term autisme wel bij heel wat mensen bekend is, en te pas en te onpas wordt gebruikt, maar dat over diverse aspecten van deze complexe stoornis heel wat misverstanden en onduidelijkheden blijven bestaan.

We doen een poging om de mythen  te ontkrachten en een overzicht te geven van wat vandaag de dag bekend is over autisme: de oorzaken, de problemen, de sterke kanten, de diagnose, de behandeling, enz.

Prof. dr. Herbert Roeyers is hoogleraar Klinische en Gezondheidspsychologie aan de Universiteit Gent. Hij richt zich in zijn onderzoek op ontwikkelingsstoornissen, met name op de vroege detectie en sociale ontwikkeling van autismespectrumstoornissen.

Elke drie seconden: de wiskunde van het seksuele

21/01/2015 Als er twee zaken zijn die we niet meteen met elkaar willen combineren dan zijn dat zeker seks en wiskunde. Wat zouden die twee met elkaar kunnen te maken hebben? Nochtans, als je wiskunde bepaalt als het zoeken naar patronen en als je aanneemt dat alle menselijke activiteiten patronen vertonen, dan moet ook seks […]

Read the full article →

Gen-cultuur coëvolutie. Zit het in onze genen of is het nu het milieu?

15/04/2015 Het is een oud probleem: zijn wij gedetermineerd door onze erfelijkheid (onze genen), of zijn we het product van ons milieu (opvoeding, samenleving, tradities, …) Hierover werd de voorbije decennia slag geleverd, met goede argumenten aan beide kanten. Hoe langer hoe meer groeit echter het inzicht dat die twee (genen en cultuur) elkaar ook […]

Read the full article →

Groei van de sociaaleconomische onderklasse. Het verband tussen de huidige sociaaleconomische aanpak en de toenemende onzekerheid.

21/05/2014 Er zijn volop signalen dat de sociale ongelijkheid toeneemt en dat de sociale onderklasse steeds omvangrijker wordt. Zo leeft een op de zeven Belgen in armoede en stijgt het aantal werkende armen onrustwekkend. In Antwerpen ligt het aandeel van de armen binnen de bevolking duidelijk boven het landelijke gemiddelde, maar daalt het aantal mensen […]

Read the full article →

Wiskunde in vakoverschrijdend perspectief

16/04/2014 In het STEM-rapport (Science Technology Engineering and Mathematics) aan de Vlaamse regering, wordt gesteld dat men wetenschap aantrekkelijker maakt door bij de toepassing van specifieke ontdekkingen en inzichten juist te zoeken naar mogelijkheden buiten het eigen vakgebied. Dr. Ad Meskens, lector wiskunde en fysica aan de Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen, zal deze avond de […]

Read the full article →

Wetenschap en bedrog; de verleiding voor de huidige wetenschapper

19/03/2014 Het rommelt aan de universiteiten. Onderzoekers vervalsen hun experimenten en plagiëren zonder verpinken het werk van hun collega’s. Wat is hier werkelijk van aan? Hoeveel wetenschappers gaan er over de schreef? Waarom doen ze het? Is wetenschappelijk wangedrag een nieuw verschijnsel? Hoe kunnen we eraan verhelpen? Samen bekijken we grondig het wel en wee […]

Read the full article →

De economie van klimaatverandering; van peak oil tot emissierechten

19/02/2014 Met de aanwezigen zal een dialoog in drie fasen gevoerd worden, met telkens een korte presentatie, gevolgd door vragen en debat. De volgende onderwerpen komen achtereenvolgens aan bod: – Het klimaatprobleem op hoofdlijnen: wat zijn de uitdagingen en oplossingen? – Het energiegebruik als hoofdfactor van het klimaatprobleem: is de olie op? Atoomenergie: vriend of […]

Read the full article →

Integrale levenseind-zorg. Het Belgisch model: prototype of ketterij?

15/01/2014 De begrippen ‘euthanasie’ en ‘palliatieve zorg’ zijn voortdurend in het nieuws, niet het minst door de medische en maatschappelijke ontwikkelingen rond het levenseinde. Ons land is het tweede van de wereld waarin een progressieve wetgeving voor euthanasie tot stand is gekomen. Die wetgeving blijkt echter in een aantal gevallen onvoldoende uitsluitsel te bieden, zodat […]

Read the full article →