Hoe patiënten zelf effectief met een chronische ziekte kunnen omgaan.

18/02/2015

De levensverwachting is in de afgelopen decennia duidelijk gestegen in westerse landen.  Helaas betekent dat ook dat mensen nu meer en langer lijden aan een chronische ziekte. Het traditionele medische model, waarbij de chronische patiënt uitsluitend afhankelijk is van medische zorg om met de ziekte om te gaan, is daarom onbetaalbaar geworden, maar ook onwenselijk, omdat patiënten in een dergelijk model niet voldoende worden betrokken bij beslissingen over hun eigen gezondheid.  Voor vele chronische ziekten zoals bijvoorbeeld hart- en vaatziekten, vormen van kanker, chronische longziekten, reumatische aandoeningen, of diabetes, geldt bovendien dat de progressie van de ziekte niet alleen wordt bepaald door de medische behandeling, maar ook door de mate waarin patiënten hun leefstijl (lichaamsbeweging, roken, gezonde voeding, slaap, rust, alcoholgebruik, reductie van overgewicht) aanpassen en medische adviezen m.b.t. medicatiegebruik of andere behandelingen opvolgen.  Helaas blijkt dat vaak moeilijker dan verwacht. Dat heeft vooral te maken met het feit dat ‘self-management’ programma’s vaak uitgaan van medische doelen in plaats van persoonlijke doelen van de patiënt.

Zelfregulatie of doeltheorie stelt dat het menselijk handelen doelgericht is. Wij doen meestal iets om een doel te bereiken dat wij belangrijk vinden. Als medische doelen niet verbonden worden met de persoonlijke doelen van de patiënt, door hen bijvoorbeeld bij het begin van een revalidatieprogramma te vragen wat herstel voor hen betekent en wat zij dus zelf na afloop van het programma willen of kunnen bereiken, hebben ze weinig betekenis voor de patiënt. Uiteraard veronderstelt zelfregulatie ook vele andere vaardigheden, zoals het kunnen opstellen van een actieplan om een belangrijk doel te bereiken, zelfobservatie en feedback over de progressie naar dit doel, controle over emoties of situaties, die het bereiken van het doel in de weg staan en het herformuleren van persoonlijke doelen als ze niet bereikbaar zijn.  Vanuit dit perspectief heeft de spreker samen met zijn medewerkers zelfregulatieprogramma’s ontwikkeld voor diabetespatiënten, reumatoïde-artritispatiënten, patiënten die lijden aan chronische vermoeidheid en coronaire hartpatiënten, programma’s  die hij, samen met de resultaten ervan zal toelichten.

Prof. dr. Stan Maes is hoogleraar klinische en gezondheidspsychologie aan de Universiteit Leiden. Zijn expertise ligt vooral op het terrein van de gezondheidsbevordering in bedrijven en scholen, secundaire en tertiaire preventie van en revalidatie bij chronische ziekten.

Van echte problemen via dieetgoeroes tot handelspolitiek

18/03/2015

Ons voedsel is nog nooit zo veilig geweest. Paradoxaal genoeg hebben vele mensen een tegenovergestelde indruk. Eén van de bezorgheden lijkt in toenemende mate voedselallergie te zijn, zoals de anti-gluten/tarwerage, recent aangewakkerd door dieetgoeroes. De politiek vereiste sinds 2005 dat de belangrijkste allergenen op de voedingsverpakking vermeld worden en recente wetgeving (dec. 2014) breidt dit ook uit naar onverpakte etenswaren. Verder vereist de wetgeving voor nieuwe voedingsmiddelen en genetisch gemodificeerde voeding dat er gekeken wordt naar mogelijke allergenen alvorens toelating op de EU-markt kan verleend worden, een maatregel die voornamelijk ontwikkelingslanden treft.

In deze voordracht wordt behandeld wat voedselallergie precies is en wat ze onderscheidt van voedselintolerantie. Komt het nu werkelijk zoveel voor en wat zijn de meest waarschijnlijke oorzaken voor het gerapporteerde hogere voorkomen in de rijke landen?

Daarna wordt ingegaan op het misbruik van de angst van vele mensen door dieetgoeroes, om te eindigen met hoe de politiek er bepaalde maatregelen mee rechtvaardigt.

Theo Niewold is immunoloog en voedingskundige en werkt als hoogleraar voeding en gezondheid aan de KU Leuven.

Zit het in onze genen of is het nu het milieu?

20/05/2015

Het is een oud probleem: zijn wij gedetermineerd door onze erfelijkheid (onze genen), of zijn we het product van ons milieu (opvoeding, samenleving, tradities, …) Hierover werd de voorbije decennia slag geleverd, met goede argumenten aan beide kanten. Hoe langer hoe meer groeit echter het inzicht dat die twee (genen en cultuur) elkaar ook kunnen beïnvloeden. Recente pogingen om die relatie te verhelderen maken gebruik van zowel de evolutionaire biologie als ook de moderne sociobiologie. Wanneer toegepast op de mens, spreekt men van ‘gen-cultuur coëvolutie’, of ‘cumulatieve culturele evolutie’.

Bij gen-cultuur coëvolutie is cultuur een essentieel element van ons evolutionair gebeuren, dus ingebakken in de gebruikelijke genetische evolutie. Deze combinatie van genetische en culturele invloeden, over de generaties heen, is een heel andere zienswijze dan het voorbijgestreefde ‘nature-nurture’ debat. Bovendien is cumulatieve culturele evolutie ingebed in de moderne visie op groepsselectie. En groepsselectie is ook al een begrip dat sterk verschilt met vroeger. Dit maakt gen-cultuur coëvolutie een realistische hypothese, zeker voor de evolutie van de mens. Evolutionaire theorieën die enkel rekening houden met genen, kunnen niet het belang verklaren van de dynamiek van menselijk altruïsme, zoals cumulatieve culturele evolutie dat wel kan. Of, zo je wilt, je krijgt een antwoord op de vragen waarom we melk drinken en kleren dragen (als het koud is of voorgeschreven is), geestverwanten naast bloedverwanten hebben, en andere fenomenen.

Johan Mertens doceert aan de Universiteit Gent sociobiologie en ge­drags­ecologie. Geïnspireerd door talrijke discussies met studenten schreef hij een boek voor een breed publiek dat handelt over de evolutie van ons gedrag vanuit een Darwinistisch perspectief, Van zaadcel tot liefde (2006, Academia Press, Gent).

Religie en wetenschap in de wetenschappelijke revolutie

17/06/2015 Tijdens deze voordracht zal gekeken worden naar de relatie tussen de opkomst van de moderne wetenschappen en religie in de zeventiende eeuw. Als voorbeeld zullen we in enig detail kijken naar het geval van astronomie. Vaak wordt religie gezien als een remmende factor op de ontwikkeling van de astronomie, met het proces tegen Galileo […]

Read the full article →

Elke drie seconden: de wiskunde van het seksuele

21/01/2015 Als er twee zaken zijn die we niet meteen met elkaar willen combineren dan zijn dat zeker seks en wiskunde. Wat zouden die twee met elkaar kunnen te maken hebben? Nochtans, als je wiskunde bepaalt als het zoeken naar patronen en als je aanneemt dat alle menselijke activiteiten patronen vertonen, dan moet ook seks […]

Read the full article →

Wiskunde en filosofie

17/12/2014 Wellicht is filosoferen zo oud als het bewuste reflecteren over het eigen bestaan en de omringende wereld. In elke cultuur is er dan ook een of andere vorm van filosofie terug te vinden, meestal verweven met mythologie en religie. Alleen in het Westen is er iets merkwaardigs gebeurd dat ook de loop van zijn […]

Read the full article →

Autisme: de mythen en de feiten

19/11/2014 De eerste wijdverspreide wetenschappelijke beschrijving van autisme werd in 1943 gepubliceerd door Leo Kanner. Sindsdien heeft autisme een grote aantrekkingskracht uitgeoefend op onderzoekers en clinici uit diverse disciplines. Dit leidde tot vele duizenden publicaties, maar evenzeer tot een schier eindeloze stroom van informatie op het internet. Het is niet eenvoudig om hierin je weg […]

Read the full article →

De wereldbevolkingsexplosie: oorzaken, achtergronden, toekomstscenario’s

15/10/2014 Rond het jaar 1800 telde de aarde voor het eerst in de duizenden jaren oude geschiedenis van de mensheid 1 miljard mensen. In 1922 waren er dat al 2 miljard en rond 1960 3 miljard. In 2011 werd de kaap van 7 miljard mensen overschreden. Deze lezing legt uit wat oorzaken en achtergronden zijn […]

Read the full article →

Bezoek Museum Plantin-Moretus

Bij de start van het seizoen 2014/2015 organiseert het Wetenschapscafé Antwerpen een bezoek aan het Museum Plantin-Moretus in Antwerpen. Voor vrienden van het Wetenschapscafé is de vraag naar de samenhang tussen wetenschap en samenleving misschien een verrassende. We zijn zo gewoon geraakt dat er iets als ‘wetenschap’ bestaat, dat we er niet meer bij stil […]

Read the full article →

Groei van de sociaaleconomische onderklasse. Het verband tussen de huidige sociaaleconomische aanpak en de toenemende onzekerheid.

21/05/2014 Er zijn volop signalen dat de sociale ongelijkheid toeneemt en dat de sociale onderklasse steeds omvangrijker wordt. Zo leeft een op de zeven Belgen in armoede en stijgt het aantal werkende armen onrustwekkend. In Antwerpen ligt het aandeel van de armen binnen de bevolking duidelijk boven het landelijke gemiddelde, maar daalt het aantal mensen […]

Read the full article →