≡ Menu

15/06/2016

In 1916 zag de algemene relativiteitstheorie het licht, een theorie die vandaag nog steeds fundamenteel blijkt om onze wereld, dan toch op kosmologische schaal, te verklaren. Maar wat houdt die theorie precies in? Hoe kwam Einstein ertoe? De recent experimenteel aangetoonde zwaartekrachtsgolven brengen de relativiteitstheorie en dus het genie van Einstein weer onder de aandacht. Wat hebben zwaartekrachtsgolven ermee te maken?

Gustaaf C. Cornelis, wetenschapsfilosoof aan de Vrije Universiteit Brussel en Universiteit Antwerpen, auteur van onder andere ‘Het geheim van de kosmologie ontrafeld’, licht in een interactieve lezing een tipje van de sluier op.

18/05/2016

Dr. Yves Van Ingelgem heeft op wetenschappelijke basisonderzoek verricht naar corrosie van metalen en betonnen constructies en methoden om deze te voorkomen.

Om te kunnen vermijden dat een bepaalde constructie getroffen wordt door corrosie of metaalmoeheid, is het nodig tijdig te ontdekken dat iets dergelijks dreigt te gebeuren. Daartoe is door Yves en zijn team, verbonden aan de SURF-groep van de VUB, baanbrekend onderzoek verricht. Dankzij de verkregen inzichten kan nu veel eerder dan met de traditionele procedures worden vastgesteld dat corrosie op komst is. Dit maakt het mogelijk om op een efficiënte wijze eventuele breuken of andere falingen in constructies of voertuigen te vermijden. Denk daarbij bv. aan bruggen, pijpleidingen, windmolens, maar ook de regelmatig gesignaleerde scheurtjes in kernreactoren! Dit onderzoek werd zo vernieuwend beschouwd dat Yves Van Ingelgem in 2015 de “Innovator under 35”-prijs verkreeg.

In het verlengde van zijn onderzoek stichtte Yves het bedrijf Zensor, dat er zich op toelegt om de academisch ontwikkelde technologie in de industriële praktijk toe te passen. Dit vormt een duidelijk andere uitdaging dan het puur academische werk en Yves Van Ingelgem zal bij zijn voordracht ingaan op de wetenswaardigheden die hij bij de toepassing van zijn wetenschappelijke inzichten in de industriële praktijk, als spin-off van fundamentele research, opdeed.

20/04/2016

Tot voor de komst van de moderne computers, met hun fenomenale rekencapaciteit, bleven bepaalde problemen met betrekking tot het ingewikkelde gedrag van dynamische systemen, zoals de atmosfeer, stroming, convectie, turbulentie, de brown-beweging en niet-lineaire veranderingen in het algemeen, buiten het bereik van de wiskunde. Vele fenomenen waarvan de complexiteit geassocieerd werd met toeval en willekeur bleven noodgedwongen onbegrepen. De mogelijkheden van de computer openden echter nieuwe perspectieven voor wiskundig onderzoek, die geleid hebben tot de ontwikkeling van recente theorieën die de naam dragen van ‘fractalen’ en ‘chaostheorie’. Sindsdien is gebleken dat eenvoudige grondregels soms een bizarre ingewikkeldheid kunnen voortbrengen en dat complexe structuren dikwijls heel elementaire bronnen hebben. Zoals een vlinder in het Amazonegebied met zijn flauwe vleugelslag na verloop van tijd een orkaan kan veroorzaken in Manhattan.

De ‘chaostheorie’ bestudeert de evolutie van veranderingsprocessen in de tijd, meestal beschreven met (stelsels van) differentiaalvergelijkingen. Exacte oplossingen zijn dikwijls niet berekenbaar maar kunnen nu, dankzij de computer, numerisch benaderd worden. Omwille van een uiterste gevoeligheid voor geringe variaties in de beginwaarden voor de veranderlijken, geleverd door benaderde meetresultaten, gaan vele dergelijke systemen een complex (snel afwijkend) gedrag vertonen dat grenzen oplegt aan de voorspelbaarheid van de oplossingen. Dit manifesteert zich in patronen, ‘vreemde attractoren’ genoemd, die typisch zijn voor de betreffende dynamische systemen. Bekende problemen uit de chaostheorie zijn bijvoorbeeld deze van de weersvoorspelling en de stabiliteit van het zonnestelsel.

Fractalen zijn figuren die een visualisering geven van iteratieve processen (herhaalde constructies of algoritmen waarbij een verkregen ‘output’ fungeert als nieuwe ‘input’), die resulteren in zelfgelijkvormigheid. Dit betekent dat bij een onbeperkte herhaling van de procedure een figuur verschijnt die in elke close-up, op wat voor schaal dan ook, eenzelfde structuur laat zien, bijvoorbeeld zoals een boom of een bloemkool.

Hoewel de studies van ‘fractalen’ en van ‘deterministische chaos’ aanvankelijk een verschillende aanzet hadden, worden beide domeinen nu meer en meer met elkaar in verband gebracht. Enerzijds omdat iteratie bij beide een fundamentele rol speelt, anderzijds ook omdat ‘vreemde attractoren’ de kenmerken vertonen van ‘fractalen’.

Rik Verhulst is hoofdauteur van diverse studieboeken en doceerde aan de Lerarenopleiding van de Karel de Grote-Hogeschool in Antwerpen.

29/03/2016

Onlangs heeft de experimentele bevestiging van het bestaan van de door Einstein voorspelde zwaartekrachtgolven veel publiciteit gekregen in de populaire pers. Er wordt al beweerd dat de onderzoekers kunnen rekenen op de Nobelprijs. Maar waar gaat het nu eigenlijk om, hoe is de meting tot
stand gekomen, wat bewijst deze meting en wat is het belang van deze ontdekking?

Ir. Yves Gigase, lesgever bij Volkssterrenwacht Urania, zal deze avond ingaan op deze vragen.

16/03/2016

In de media wordt ‘de Belg’ of ‘de Vlaming’ vaak vergeleken met mensen die in andere landen wonen. De vergelijkingen gaan dan in op, bijvoorbeeld, geluk, de tevredenheid met het werk, ecologisch bewustzijn,
of zelfs onwetendheid. Maar kloppen die cross-nationale (of, in voorkomend geval, cross-culturele) vergelijkingen wel? De ‘vergelijkbaarheid’ van cross-nationale (cross-culturele) gegevens kan men niet als vanzelfsprekend beschouwen. Deze vergelijkingen zijn immers al te vaak ‘vertekend’. In dit wetenschapscafé wordt, vertrekkende van berichten over de Belg/Vlaming in de media, deze vertekening geduid.
Zonder al te technisch te worden wordt de toehoorder aangezet om, met een kritische maar ontvankelijke blik, kennis te nemen van berichten in de media over de Belg in relatie tot mensen uit andere landen of culturen.

Alain De Beuckelaer is onder andere verbonden aan de Radboud Universiteit in Nijmegen (NL) en Renmin Universiteit in Beijing (CN). Hij doceert over (cross-culturele) onderzoeksmethoden, consumentengedrag, organisatiegedrag en arbeids- en organisatiepsychologie. Zijn wetenschappelijk onderzoek sluit aan bij deze vakken en wordt nog aangevuld met onderzoek binnen de neurowetenschappen.

17/02/2016

Volgens de Belgische wet is ieder van ons automatisch donor, tenzij men zelf kenbaar maakte dit niet te willen. In de praktijk overleggen artsen met de familie. Het immense verdriet maakt het voor de familie soms erg moeilijk om in te stemmen met de orgaandonatie. Daarom is het belangrijk dat mensen op voorhand laten weten hoe men staat tegenover het doneren van de eigen organen. De familie hoeft dan op zo’n moeilijk moment niet te beslissen.

Walter Van Donink, een ervaren transplantatiecoördinator van het UZA te Edegem, komt in deze voordracht spreken over de wetgeving terzake in België, de feitelijke aanpak bij een mogelijke orgaandonatie, hoe je er zelf voor kan zorgen dat je organen na je dood beschikbaar zijn voor zij die het nodig hebben en de problematiek van het tekort aan donoren.

20/01/2016

Door zowel de economische crisis als maatschappelijke en technologische veranderingen gaan steeds meer stemmen op om de manier van werken fundamenteel te herzien. Bedrijven hebben geleerd dat er een limiet staat op de individuele groei en wat men redelijkerwijze mag verwachten van werknemers. Uitval van medewerkers voorkomen wordt steeds lastiger door de toenemende problematiek van burn-out en stress, alsook de wens van individuele werknemers om uit de race te stappen. Dit net op een moment dat de maatschappij oproept tot langer blijven werken. In deze lezing analyseert Frederik Anseel hoe we organisaties in de toekomst vorm kunnen geven met het oog op motiverende, gezonde en gelukkige jobs onder het motto “The future of work is already here”.

Frederik Anseel (1978) is professor industriële en organisatiepsychologie aan de Universiteit Gent. Hij is hoofd van de onderzoeksgroep Vigor, die als doel heeft door middel van research innovatie in organisaties te stimuleren.

De maatschappelijke structuren achter de armoedeproblematiek

16/12/2015

In deze voordracht wordt het verband gelegd tussen de crisis en armoede aan de hand van de volgende selectie van gevolgen op kortere en op langere termijn: omvang van de armoede en relatie met de ongelijkere inkomensverdeling, toenemende werkloosheid (vooral bij jongeren), toenemende schuldenlast, overleven op een leefloon, opkomst van het individuele schuldmodel, gevolgen op de (geestelijke) gezondheid en accumulatie van achterstellingen tijdens de levensloop en het verlies aan menselijk kapitaal (armoede bij kinderen). De meest plausibele hypothese is dat bij gelijkblijvend of louter compenserend beleid (dat is compenserend voor de effecten van de financiële en economische crisis) de vermelde toestanden zullen verergeren. Dat gebeurt zeker bij een beleid dat focust op besparingen, investeringen verwaarloost en voor een omgekeerde herverdeling zorgt.

Em. Prof. Dr. Jan Vranken is een expert op het gebied van onderzoek naar armoede in België. Voor zijn emiraat was hij gewoon hoogleraar aan de Universiteit van Antwerpen, waar hij onder meer sociologie van de ongelijkheid, sociologie van armoede en sociale uitsluiting en stadssociologie. Tussen 1992 en 2011 publiceerde hij het “Jaarboek Sociale Uitsluiting”. Ook richtte hij het Centrum OASeS: Ongelijkheid, Armoede, Sociale Uitsluiting en de Stad op, waarbinnen hij tientallen projecten leidde op het vlak van armoede en andere vormen van sociale uitsluiting. Hij is nog steeds actief als onderzoeker voor dit centrum.

18/11/2015

19 jaar na Dolly, het gekloonde schaap, en 18 jaar na de ontwikkeling van de eerste em­bryonale stamcel, is de aandacht voor het stamcelonderzoek in de media en bij het grote publiek wat geluwd. De euforie alsook de controverses die ontstonden na deze twee fenomenale biomedische verwezenlijkingen zijn nog maar zelden het onderwerp van voorpagina nieuws. Dat betekent echter niet dat de onderzoekers hebben stilgezeten!

Wel integendeel, en er is heel wat gebeurd op het onderzoeksvlak, waarmee de indertijd gewekte verwachtingen wellicht kunnen worden gerealiseerd. Zo is de ontdekking van iPS-cellen, humane embryonale stamcellen zonder dat er wordt gekloond, een mijlpaal geweest. Deze “iPS-cellen” worden gemaakt door in om het even welke menselijke weefselcel een beperkt aantal genen te introduceren, die de genetische code typisch voor de voor haar specifieke functie aangepaste cel, bv. een hersen- of hartcel, ongedaan maakt en de genetische code van embryonale stamcellen terug activeert. Simpel gezegd: De cel vergeet haar specialisatie en kan als het ware een nieuwe functie aannemen. Daarmee lijkt het herstellen van organen door regeneratie oftewel het teruggroeien van organen mogelijk te worden. Deze methode komt tegemoet aan een aantal bij het klonen gestelde ethische bezwaren vanwege de noodzaak om daarbij een humaan restembryo te gebruiken. Met de komst van iPS-cel technologie is dit niet meer nodig en ligt de weg open naar farmaceutische toepassing in de vorm van een op de specifieke persoon toegespitst medicijn. De mythe van de door Zeus gestrafte Prometheus, wiens lever aangroeide als reactie op het uitpikken van een stukje daarvan door een adelaar, zal in de toekomst werkelijkheid worden voor bloedstamcellen, insuline-producerende cellen, hartspiercellen enz.

Catherine Verfaillie, professor stamcelbiologie en embryologie aan de KUL, is bij stamcelonderzoek een pionier met internationale faam. Zij en haar team zetten hun zoektocht onverdroten voort! Zij informeert ons over de essentie van het stamcelonderzoek en brengt ons op de hoogte van de huidige stand van zaken.

21/10/2015

Forensische tandheelkunde is een tak van de medische wetenschap, die zich ten behoeve van het gerecht bezighoudt met het onderzoek, de interpretatie en de presentatie van een aantal observaties in verband met de mond en het gebit.

Forensische tandartsen worden ingeschakeld bij de identificatie van onbekenden, zowel levende als overleden mensen. Deze taak komt vaak prominent in het nieuws wanneer ze ingezet worden bij zware ongevallen, misdaden of massarampen, in samenwerking met het DVI- (Disaster Victim Identification)-team van de Federale Politie. De forensisch tandheelkundige is daarbij gespecialiseerd in een aantal niet voor de hand liggende analyses zoals leeftijdsestimatie, beetspooranalyse of DNA-profilering uit tandmateriaal. Hij is als dusdanig een ‘silent witness’. Andere technieken die aan bod komen, en die vaak nuttig zijn voor de archeologie, zijn cranio-faciale reconstructie en dentale antropologie.

Dr. Erwin Basecq kreeg zijn basisscholing tandheelkunde op de VUB en volgde bijscholingen en specialisaties in Nederland en Duitsland. Hij is stichtend lid van de Vlaamse Vereniging voor Tandheelkundige Experten, en was er tevens lange tijd voorzitter. Deze wetenschappelijke vereniging staat hoofdzakelijk in voor de bijscholing van de verzekerings-, gerechtelijke en forensische experten. Samen met zijn vriend E. De Valck gaf hij bijscholing in het Nascholingsinstituut van de tandartsen. Hij is gerechtelijk expert (PAO U-Gent), maar blijft in hart en nieren een tandarts en heeft zich toegelegd op het moeilijkere prothesewerk en chronische aangezichtspijn. Hij is full member van de EACD (European Academy of Craniomandibular Disorders).