Woensdag 21 januari 2026, 20u

De zoektocht naar buitenaards leven houdt in: het antwoord trachten te vinden op de eeuwenoude vraag: “Zijn we alleen in het universum?”.
Die zoektocht kan worden opgesplitst in vijf deelvragen: Wat is leven? Wat is ervoor nodig? Waar zoeken we naar dat leven? Hoe doen we dat? Wat hebben we al gevonden? We bekijken wat de wetenschap aan de hand van onze huidige kennis in dit verband al verwezenlijkt heeft.

Jean-Pierre De Greve was als hoogleraar aan de VUB steeds gepassioneerd door het ontstaan, het leven en het sterven van sterren, vooral dicht om elkaar draaiende dubbelsterren, die elkaars evolutie sterk beïnvloedden en neutronensterren of zwarte gaten achterlieten. Hij spant zich voortdurend in om wetenschap te delen met het publiek, met als doel mensen inzicht te geven in en kritisch te laten nadenken over de vooruitgang en de mogelijkheden van wetenschap en technologie en aldus bij te dragen tot een betere wereld.

Woensdag 17 december 2025, 20u

“Je bent wat je eet”, zo luidt het gezegde. Maar hoe goed weten we eigenlijk wat er écht op ons bord ligt en wat daarvan in ons lichaam terechtkomt? Deze voordracht neemt je mee naar de verborgen moleculaire werelden van eiwitten en kleine moleculen. Met bio-informatica en artificiële intelligentie (AI) worden deze werelden stap voor stap ontrafeld. We beginnen bij referentie-gedreven metabolomics, een technologie die het mogelijk maakt om uit menselijke stalen tot in verbazingwekkend detail af te leiden wat iemand gegeten heeft. Daarna ontdek je hoe we, met dezelfde AI-technologie die ook ChatGPT aandrijft, een ’taalmodel’ voor eiwitten hebben gebouwd waarmee we nieuwe, onbekende eiwitten rechtstreeks uit complexe moleculaire data kunnen opsporen. Tot slot wordt getoond hoe we AI inzetten om potentiële nieuwe geneesmiddelen te vinden. Zo werpen we een blik op een toekomst waarin we ons dieet, onze gezondheid en de ontwikkeling van nieuwe medicijnen beter begrijpen dan ooit tevoren, dankzij de kracht van data en slimme algoritmes.

Wout Bittremieux is docent aan de Universiteit Antwerpen en internationaal erkend expert in AI, bio-informatica en massaspectrometrie. Hij ontwikkelt geavanceerde algoritmes om grote datasets uit proteomics en metabolomics te analyseren en zo nieuwe eiwitten, moleculen en biologische processen te ontdekken. Hij ontving hiervoor meerdere internationale onderscheidingen en is een voortrekker in open wetenschap, zodat onderzoekers wereldwijd sneller kunnen samenwerken en nieuwe inzichten kunnen bereiken.

Woensdag 19 november 2025, 20u

We leven in een wereld die voortdurend straalt: wifi, bluetooth, 4G, 5G en binnenkort 6G omringen ons overal. Ze lijken enkel te dienen om te communiceren, maar wist je dat ze ook kunnen waarnemen? Draadloze signalen weerkaatsen op muren, mensen en voertuigen en dragen zo informatie over hun omgeving met zich mee! Uit deze reflecties kunnen ontvangers afleiden waar mensen zich bevinden, hoe ze zitten of bewegen en zelfs wat ze doen — zonder camera’s, en zonder dat iemand het merkt!

Draadloze netwerken zijn daardoor meer dan communicatiesystemen alleen: ze kunnen patronen in beweging blootleggen, het aantal mensen in een ruimte schatten en zelfs menselijke activiteiten onderscheiden. Zo veranderen antennes stilaan in een soort “camera’s met lage resolutie”, die hun omgeving aftasten zonder beelden te maken.

Deze mogelijkheden openen nieuwe kansen voor slimme omgevingen: energiebesparende gebouwen, veiliger voertuigen, zorgsystemen voor ouderen… De technologie biedt comfort en efficiëntie, maar werpt tegelijk ook vragen op: wat gebeurt er met onze privacy wanneer onze aanwezigheid voelbaar wordt in de ether? Waar ligt de grens tussen nuttige observatie en ongewenste controle?

In deze lezing worden zowel de technologische beloften als de ethische uitdagingen behandeld van een toekomst waarin radiosignalen naar ons en onze wereld ‘kijken’.

Raf Berkvens is assistent-professor aan de Universiteit Antwerpen en onderzoeker bij IDLab-imec, waar hij mee het team Perceptive Radio Systems leidt. Hij doceert communicatietechnologie en netwerken aan de Faculteit Toegepaste Ingenieurswetenschappen. Zijn onderzoek richt zich op het afleiden van menselijke activiteit uit radiosignalen in de omgeving — een domein op het kruispunt van draadloze communicatie, artificiële intelligentie en privacy-bewuste technologie.

Woensdag 15 oktober 2025, 20u

Ongeïdentificeerde vliegende objecten – “UFO’s” – hebben onophoudelijk de verbeelding van miljoenen mensen over de hele wereld geprikkeld. Het UFO-fenomeen is een complex verschijnsel dat al tientallen jaren geplaagd wordt door verzinsels, valse berichten in boeken en tijdschriften en op het internet.
In deze voordracht fietsen we doorheen de geschiedenis van het UFO-fenomeen en wordt een duidelijk beeld gegeven van hoe het Belgische UFO-meldpunt waarnemingen van vreemde luchtverschijnselen onderzoekt. Aan de hand van uniek beeldmateriaal zullen we zien dat er soms verrassende verklaringen achter UFO-waarnemingen schuilgaan.

Het Belgische UFO-meldpunt werd in 2007 opgericht door spreker Frederick Delaere en zijn collega Wim Van Utrecht en tracht via kritisch-wetenschappelijke methoden elke gemelde waarneming van een opvallend verschijnsel in de lucht te verklaren. Duizenden van die observaties werden sinds de oprichting van het meldpunt al onderzocht en slechts een klein deel ervan bleef in het ongewisse. Het Belgische UFO-meldpunt maakt zich verdienstelijk in het verspreiden van objectieve kennis over deze thema’s en kreeg daarvoor in 2023 een prijs van SKEPP (Studiekring voor de Kritische Evaluatie van Pseudowetenschap en het Paranormale).
Frederick Delaere en Wim Van Utrecht zijn de schrijvers van het begin dit jaar bij Borgerhoff & Lamberigts uitgegeven en op radiokanalen besproken boek “UFO, Niet te geloven – Wat we denken te zien en wat we echt zien”.

Beste sympathisant van het Wetenschapscafé-Antwerpen,

de voor deze maand (18 juni) voorziene spreekster meldt ons ’te elfder ure’ dat het haar door werkomstandigheden niet mogelijk is deel te nemen aan de laatste sessie van dit seizoen.

Wij kunnen op deze korte tijdsspanne niet in een vervangprogramma voorzien en voelen ons dus genoodzaakt het Wet.Ca. van de 3de woensdag van juni te annuleren en de voorziene voordracht naar een latere datum te verschuiven.

Wij verontschuldigen ons hiervoor en beloven u van oktober af een nieuw, boeiend programma, waarop we u graag weerzien!

Met dank voor uw belangstelling en beste groeten,
de inrichters

Woensdag 21 mei 2025, 20u

Vermits mensen alsmaar ouder worden, zijn ze ook meer geplaagd door de achteruitgang van hun hersenfuncties met het verstrijken der jaren. Tijdens deze lezing zullen we nagaan wat er precies gebeurt in ons lichaam en in het bijzonder in onze hersenen wanneer we ouder worden. Met veroudering stijgt ook de prevalentie van ouderdomsgerelateerde hersenaandoeningen. Toch slagen meer en meer mensen erin om succesvol te verouderen. Hoe kunnen we onze hersenen zo lang mogelijk gezond houden?

De spreker zal sociale isolatie en eenzaamheid behandelen vanuit psychologisch en sociaal perspectief en de methodiek aanreiken om zonder medicatie, die veroudering zou ‘genezen’, maar door vooral een verandering van levensstijl onze fysische en mentale achteruitgang en het risico op dementie in te dijken en een goede levenskwaliteit te behouden.

Rudi D’Hooge is gewoon hoogleraar aan de faculteit Psychologie en Pedagogische Wetenschappen van de KU Leuven en gasthoogleraar aan de faculteit Psychologie en Educatiewetenschappen van de VUB. In 2003 richtte hij het Laboratorium voor Biologische Psychologie op aan de KU Leuven, ondertussen uitgegroeid tot een multidisciplinaire, internationaal bekende onderzoeksgroep. Zijn loopbaan als neuropsycholoog is gefocust op biologische psychologie en hersenwetenschappen en vooral op de relatie tussen hersenfunctie en gedrag, de neurobiologische mechanismen van leren en geheugen, de evolutionaire basis van gedrag alsook op (neurocognitieve) hersenaandoeningen en hun behandeling.

Woensdag 16 april 2025, 20u

“De klank van de stad maakt mijn ziel amoureus”, zong de onnavolgbare Wannes Van de Velde. Hoe zit dat bij koolmezen, dagpauwogen en eekhoorns? Een gepassioneerde bioloog verwacht je in een bos, op een heide of langs een ven, maar in de stad? Jazeker, de stad is een boeiende, complexe omgeving om een en ander van het biodiverse leven op onze planeet te begrijpen. Een verhaal van hilarische inzichten, maar ook een relaas van zorgenkinderen. Andere levensvormen gaan op zoek naar een geschikt leefgebied, de mens schept zijn eigen niche. Wat betekent die menselijke aanpak voor andere levensvormen? En wat betekenen die andere levensvormen voor ons binnen en buiten de stad?

Wat je ziet is wat je krijgt, geldt soms in de reclamewereld, maar alleszins niet in de gedragsbiologie, ook niet in de stad. Deze voordracht neemt ons mee in de fascinerende leefwerelden van dieren. Wat doet verstedelijking met vogels, insecten en andere beestige rakkers? De stad blijkt een leerzaam laboratorium. In landschappen op mensenmaat, spelen we onbedoeld met de zintuigen van dieren. Het blijft niet zonder gevolgen voor de beestenboel. We duwen ze geregeld in een ecologische valstrik.

De vele nieuwe ecologische en evolutie-biologische inzichten bieden ook prikkelende inspiratie voor de leefbare stad van morgen. Een inzichtelijk verhaal over biodiversiteit dat ons op verrassende wijze zal loodsen tot bij onze gezondheid en leefbaarheid. Het belooft een avond met beestige inzichten te worden.

Hans Van Dyck is bioloog en doctoreerde in 1997 aan de UA. Sinds 2004 is hij als professor gedragsecologie en natuurbehoud verbonden aan het Earth & Life Institute van de UCLouvain (Louvain-la-Neuve). Zijn onderzoek richt zich op het begrijpen van verschillen tussen winnaars en verliezers onder wilde dieren in landschappen op mensenmaat. Naast zijn werk als docent en onderzoeker, loodst hij ook geregeld biologische inzichten tot bij het grote publiek door voordrachten te geven en stukken te schrijven in kranten en magazines (bv. EOS) en met passages op de radio en televisie. Van Dyck schreef ook het publieksboek ‘Het orakel van de bosnimf. Van vlinders en mensen’ (Lannoo) en een nabeschouwing in het recent verschenen boek ‘Denken als een berg’ van Aldo Leopold (Noordboek).

Woensdag 19 maart 2025, 20u

Tijdens deze voordracht zullen we onze aandacht richten op het fenomeen waanzin en, in een historisch perspectief, bekijken hoe medemensen omgingen met psychiatrische problemen van sommigen. Immers, ook in het verleden kreeg de samenleving met zulke problematiek te maken!

Er wordt geschetst op welke wijze in verschillende tijdsperioden mensen die last hadden van psychiatrische problemen werden bejegend, hoe de omgeving ernaar keek en hoe de vroegere dokters en tovenaars deze ongelukkigen trachtten te helpen. We zullen zien dat reeds vroeger, zelfs al in de Oudheid, behandelingen plaatsvonden die ons nu nog kunnen inspireren.

Enerzijds wordt de invloed van de natuurwetenschappen op de medische discipline geschetst, waarbij waanzin vooral vanuit een afwijkend organisch ziektebeeld wordt gezien. Anderzijds wordt uitgelegd dat ook onze voorouders al wisten dat mentale problemen kunnen uitgelokt worden door nefaste psychologische en/of omgevingsfactoren en ook behandeld door bijvoorbeeld ‘morele therapie’.

Met een greep uit de geschiedenis van de waanzin/psychiatrie, bv. de 17 de eeuw, zullen aan de hand van een bekende figuur de opvatting over, de omgang met en de behandeling van de medemens met een psychiatrische aandoening toegelicht worden.

Hugo Ruymbeke is arts-specialist in de kinder- en jeugdpsychiatrie en psychiater voor volwassenen. Vanuit de psychotherapie en systeemtherapie heeft hij een grote belangstelling voor het werken met de familie en de omgeving. Hij heeft gedurende meer dan 30 jaar in verschillende organisaties gewerkt en is nu als psychiater werkzaam in het departement Verslavingszorg bij de Stichting Emergis in Goes, Zeeland (NL).

Woensdag 19 februari 2025, 20u

Wist je dat je darmen en hersenen voortdurend met elkaar communiceren?

In deze lezing wordt uitgelegd hoe je darmen en hersenen met elkaar verbonden zijn en en hoe je voeding een directe invloed heeft op je stemming, geestelijke gezondheid en welzijn. Centraal in deze verbinding staat het darmmicrobioom – miljarden bacteriën in je spijsverteringsstelsel die helpen bij het reguleren van de spijsvertering, de immuunfunctie en zelfs de productie van stemmingsgerelateerde chemicaliën.

Nieuw onderzoek toont aan dat een gevarieerde samenstelling van darmbacteriën verband houdt met minder angst, een beter humeur en cognitieve functies, terwijl een onevenwichtige darm kan bijdragen tot problemen zoals depressie en stress. We bespreken hoe voedingsmiddelen zoals vezelrijk fruit, groenten, gefermenteerde producten en omega-3 je darmen en geest voeden, terwijl bewerkte voedingsmiddelen en suikers deze balans juist kunnen verstoren.

Of je nu nieuwsgierig bent naar de wetenschap of op zoek bent naar praktische tips, deze lezing laat zien hoe het letten op wat er op je bord ligt een van de manieren kan zijn om je welzijn te verbeteren!

Boushra Dalile is postdoctoraal Researcher in het Laboratorium voor Biologische Psychologie van KU Leuven. Zij kreeg haar opleiding voor psychologie aan de Swinburne University of Technology (Australië) en die voor cognitieve neurowetenschap aan de University of Skövde (Zweden) en het Max Planck Institute for Human Cognitive and Brain Sciences (Duitsland). Haar passie voor kookkunst, haar bijgebracht door haar moeder en grootmoeder, en de Mediterrane cultuur, deden haar van de gedragswetenschappen overstappen naar voeding en gastro-enterologie, waardoor zij ook een PhD verwierf in de Biomedische Wetenschappen aan de KU Leuven. Sindsdien legt zij zich toe op de studie van effecten van een vezeldieet en bacteriële metabolieten op menselijke stress- en angststoornissen.